Eikenprocessierupsen: jeukende veelvraten

Sinds enkele jaren worden wij tijdens de zomermaanden geplaagd door processierupsen.

Kaal gevreten eikenbomen en ernstige jeukhinder bij spelende kinderen of omwonenden

zijn de meest bekende gevolgen.

Oorsprong

De Eikenprocessierups houdt van warmte en komt oorspronkelijk uit Zuid- en Centraal Europa. De inburgering in België is waarschijnlijk toe te schrijven aan klimaatverandering. Ze zitten vooral aan de zonnige zuidkant van eikenstammen in lanen. De soort heet zo omdat de rupsen in lange rijen in de bomen zitten.

Kenmerken Eikenprocessierups

De Eikenprocessierups is de larve van Thaumetopoea processionea, een onopvallende nachtvlinder.  Deze vlinder legt eitjes in de toppen van eikenbomen. Daar overwinteren ze. Eind april, begin mei komen de rupsjes tevoorschijn. Daarna gaan de rupsen vanuit de nesten in grote groepen, in zogenaamde ‘processies’, op zoek naar voedsel: eikenbladeren. Na een aantal vervellingstadia zijn ze in juli volgroeid. Na de derde vervelling krijgen de rupsen brandharen. Dit is tussen half mei en eind juni. In juli verpoppen de rupsen zich tot een vlinder, waarna de vrouwtjes hun eitjes leggen. Daaruit verschijnen het volgend voorjaar weer jonge rupsen.

 De Eikenprocessierups heeft een grijsgrauwe kleur, met lichtgekleurde zijden en is getooid met lange haren. Ze verraden hun aanwezigheid door hun sociaal gedrag. Ze eten steeds 's nachts in groep en vervellen in gemeenschappelijke spinsels van vervellingshuidjes, met brandharen en uitwerpselen. De rupsen worden vaak pas ontdekt wanneer ze 'in processie' vanuit deze nesten van spinsels naar stammen of dikke takken naar het gebladerte trekken. Zichtbaar gevolg zijn kaalgevreten eikenbomen.

Oorzaak en de klachten

De brandharen van de Eikenprocessierups zijn de veroorzakers van de overlast. De larven zijn in het laatste stadium van hun larve bestaan bedekt met deze haren. Na contact kan er overlast ontstaan. Dit kan na enkele uren na het contact. De klachten kunnen zijn: pijnlijke jeuk, huiduitslag, irritatie aan de ogen of aan de luchtwegen.

Bij aanraking van de rups zullen de brandharen afgestoten worden, waardoor contact met de huid, de ogen en de bovenste luchtwegen mogelijk is. Ook kunnen oude brandharen na vervelling van de rupsen in het milieu komen:

De brandharen dringen in de opperhuid met een mogelijk ernstige infectie tot gevolg. Binnen acht uren na het contact met de haren verschijnt huiduitslag die met hevige jeuk gepaard gaat. Het beeld van de huid kan sterk variëren: van bultjes, pukkeltjes tot met vocht gevulde blaasjes die kunnen gaan ontsteken. De huidreactie kan zichtbaar worden op de onbedekte huid (onderarmen, onderbenen, nek en gezicht) maar ook op andere delen van het lichaam. Door zweet, krabben en/of wrijven kunnen de brandharen zich gemakkelijk verspreiden naar andere delen van het lichaam. De uitslag verdwijnt binnen de twee weken, maar een arts kan u vlugger van uw klachten verlossen. Rechtstreeks contact met de rupsen is niet nodig. De haartjes kunnen, meegedragen door de wind, ook in kledij terechtkomen. Ze kunnen verwijderd worden door de kleren grondig te spoelen.

Als brandharen in de ogen terechtkomen, kunnen zij binnen één tot vier uur een heftige reactie geven van het oogbindvlies en/of het hoornvlies met zwelling, roodheid en jeuk en in sommige gevallen met ontstekingen. Zelden ontstaat er een knobbelvormige ontsteking. Indien de brandharen blijven zitten, zullen de klachten blijven bestaan. Om erger te voorkomen kan gespeciliseerde hulp (bijvoorbeeld van de oogarts) noodzakelijk zijn. Omdat er maanden kunnen overgaan wordt het verband dan niet meer gelegd. Enkel met een operatieve ingreep kan het haartje dan nog verwijderd worden.

Na inademing kunnen de brandharen ook irritatie of ontsteking geven van het slijmvlies van de bovenste luchtwegen. De klachten lijken in eerste instantie op een neusverkoudheid. Tevens kunnen mensen ook klagen over pijn in de keel en eventueel slikstoornissen. In sommige gevallen kan er sprake zijn van kortademigheid. Raadpleeg in geval van twijfel altijd een arts!

Er kunnen zich ook algemene klachten voordoen, zoals braken, duizeligheid, koorts, algehele malaise.

Iemand die vaker met de brandharen in contact komt krijgt dikwijls steeds sterkere reacties. Daarom kan het voorkomen dat mensen dit jaar meer last van de Eikenprocessierups hebben dan het vorig jaar.

Advies

In het algemeen verdwijnen de klachten vanzelf binnen enige dagen tot weken. Probeer niet te krabben of te wrijven. Was de huid goed met water. Aangedane ogen kunt u met water uitspoelen. Eventueel kunt u de aangedane huid kort na de aanraking strippen met plakband om overtollige brandharen te verwijderen. Bij lichte symptomen zijn verder geen medicijnen nodig. Bij hevige jeuk kunnen anti-jeuk middelen zeker verlichting geven, zoals zalf of crème op basis van kamfer of menthol. Deze middelen zijn verkrijgbaar bij apotheek of drogist. Bij aanhoudend ernstige klachten kunt u beter contact opnemen met de huisarts.

Kinderen hebben meer kans op overlast door de brandharen van de Eikenprocessierups doordat zij dikwijls op de grond spelen en zitten. Pas de kleding van uw kinderen aan; lange mouwen en broekspijpen en een pet op. Let erop dat zij niet onder of in de buurt van besmette eikenbomen spelen.

Bij dieren kunnen de haren ontstekingen aan het spijsverteringskanaal veroorzaken. Gras waarin spinsels of rupsen terechtgekomen zijn, is als veevoeder ongeschikt. In principe lopen huisdieren geen gevaar, behalve als men honden los laat lopen in gebieden waar veel nesten zitten. Houdt uw hond in de gaten en lijn hem aan. Zorg dat uw hond zo min mogelijk in de berm gaat snuffelen.

De brandharen kunnen tot na zes jaar last veroorzaken. Als u plaatsen kent waar vorig jaar Eikenprocessierupsen verschenen, dan kunnen de haren van de rupsen tot meer dan zes jaar nadien nog overlast veroorzaken, terwijl de rupsen zelf niet voor hoeven te komen op dezelfde plaats.

Wat doen bij overlast van eikenprocessierupsen ?

• verwittig "dienst landbouw en domeinen" tel. 03 760 92 01 of 92 02

  om een afspraak te maken (enkel voor inwoners groot Sint-Niklaas)

• Voorkom elk rechtstreeks contact met de rupsen en maak je kinderen er op attent 

Wat u vooral niet moet doen !!!!

• de rupsen aanraken en zelf trachten te bestrijden. Gebruik zeker geen insecticiden want de irriterende haren blijven nog lang actief en deze middelen kunnen schadelijk zijn voor mens en milieu.

• Wegspuiten met bijvoorbeeld een hogedrukreiniger mag je zeker niet doen. De haren en de rupsen kunnen dan immers via de lucht verspreid worden .

Tot slot